Kanseri önle

Diyet ile kanserin ilişkisi var mı?

(ASCO-Sep 2025)

• Kuzey Amerika ve Batı Avrupa'da meme, kolon, endometriyum ve prostat kanseri oranlarının Asya'ya kıyasla belirgin şekilde daha yüksek olduğu gözlemi, çevresel faktörlerin kanser gelişimi üzerinde potansiyel bir rolü olduğunu düşündürmektedir. Bu durum, Asyalı göçmenlerin ve çocuklarının ABD'nde bir süre ikamet ettikten sonra bu kanserlere yakalanma riskinin daha yüksek olduğu bulgusuyla da desteklenmektedir. 

• Bu veriler, model organizmalar üzerinde yapılan çalışmalardan elde edilen verilerle birlikte, diyet değişikliklerinin ABD'ndeki bireyler için kanser riskini önemli ölçüde azaltabileceği hipotezini desteklemektedir.

• Diyet, çok çeşitli besin ve kimyasal bileşikleri içeren bir karışıma çok yönlü bir maruz kalmak demektir. Bu karmaşıklık içinde, bazı diyet bileşeninin kansere karşı potansiyel olarak koruyucu olduğu belirlenmiştir. Bunlar arasında kurkuminoidler, resveratrol ve zencefil gibi gıdalarda bulunan polifenoller ve yeşil sebzelerde bulunan sülforafan ve flavonlar gibi kükürt içeren bileşikler bulunur. 

• Ayrıca, genellikle kırmızı et tüketiminin azaltılması ve meyve ve sebze alımının artırılmasını içeren düşük yağlı  beslenme düzenleri de bir miktar koruma sağlayabilir. Bu fayda muhtemelen sebzelerde, meyvelerde, baklagillerde, kuruyemişlerde ve tahıllarda bulunan yüksek antikarsinojen seviyelerine atfedilebilir.

• Ancak, bu ümit verici epidemiyolojik ilişkilere ve destekleyici biyobelirteç verilerine rağmen, genel diyet yağ alımı ile kanser arasında kesin bir nedensel bağlantı kurulamadı. Bu ilişkiyi araştıran vaka-kontrol ve kohort çalışmaları tutarsız sonuçlar vermiştir. Dahası, bugüne kadar hiçbir prospektif klinik çalışma, diyet yağının azaltılmasının kanseri önleyebileceğini kesin olarak göstermemiştir. Örneğin, Kadın Sağlığı Girişimi'nin geniş çaplı randomize çalışmasında, düşük yağlı diyetle meme veya kolon kanseri görülme sıklığı arasında anlamlı bir etki bulunamamıştır.

• İlginçtir ki, düşük yağlı diyetler ile genel kanser önleme arasındaki genel bağlantı henüz net olmasa da, belirli durumlarda bir fayda ortaya çıkmıştır: Erken evre meme kanseri teşhisi konan kadınlar arasında, düşük yağlı bir diyet yaklaşımı hayatta kalma avantajı sağlıyor gibi görünmektedir. Kadın Sağlığı Girişimi'nin erken evre meme kanseri olan 2400'den fazla kadını kapsayan randomize çalışması, standart ameliyat sonrası uygulanan onkolojik tedavilere ilave olarak düşük yağlı diyetin normal diyete göre hayatta kalma oranlarında anlamlı bir iyileşme sağladığı gösterilmiştir (HR, 0,76; %95 GA, 0,60-0,98).

• Genel yağ alımına odaklanmanın ötesinde, belirli beslenme düzenleri ve besin grupları da kanser riskinde rol oynamaktadır. Örneğin, füme ve işlenmiş etlerin fazla tüketimi, taze meyve ve sebzelerin sınırlı tüketimiyle birlikte, mide kanseri riskini arttırmaktadır.

• Bir diğer önemli endişe alanı ise şekerle tatlandırılmış içeceklerin ve geleneksel fast food veya aşırı işlenmiş ürünler gibi enerji yoğun gıdaların tüketimidir. Bu ürünlerin aşırı tüketimi, yağlanma riskini artırır; ki bu da en az 13 farklı kanser için önemli bir risk faktörüdür. Daha da önemlisi, obezite ve metabolik sendroma katkılarının ötesinde, bu ürünlerdeki birincil şekerler olan glikoz ve fruktozun bağımsız metabolik etkileri de kanser riskine katkıda bulunmaktadır.

• Şekerli içeceklerin kanser riski üzerindeki potansiyel etkisi, kapsamlı bir meta-analizin bulgularıyla daha da vurgulanmaktadır. 27 kohort ve vaka kontrol çalışmasını içeren bu analiz, şekerli içeceklerin daha fazla tüketilmesi ile hem meme kanseri (göreceli risk, 1,14; %95 GA, 1,01-1,30) hem de prostat kanseri (göreceli risk, 1,18; %95 GA, 1,10-1,27) riski artar. Meta-analiz ayrıca, bireysel çalışmalarda tanımlanan en yüksek ve en düşük tüketim kategorileri karşılaştırıldığında, daha yüksek meyve suyu tüketimi ile prostat kanseri riskinin artması arasında pozitif bir bağlantı bulmuştur (göreceli risk, 1,03; %95 GA, 1,01-1,05). 

• Ayrıca, şekerle tatlandırılmış içecek tüketimi ile kolorektal ve pankreas kanseri riski arasında pozitif ilişkiler gözlemlenmiştir. 

• Bu artan kanıtlar ışığında, Amerikan Kanser Derneği ve Dünya Kanser Araştırma Fonu/Amerikan Kanser Araştırma Enstitüsü de dahil olmak üzere küresel sağlık kuruluşları, obeziteyle ilişkili çeşitli kanserlerin önlenmesi için temel bir strateji olarak şekerle tatlandırılmış içecek tüketiminin sınırlandırılması yönünde öneriler yayınlamıştır.

Kaynak: ASCO-Sep 2025